22Th5
CHO VAY NẶNG LÃI TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ CÓ BỊ XỬ PHẠT?
Hiện nay, giao dịch vay mượn khá phổ biến trong đời sống hằng ngày, tín dụng tự phát ngày càng có điều kiện phát triển tràn lan với hình thức đa dạng, tinh vi. Những cá nhân và tổ chức cho vay lãi nặng đã lợi dụng sự thiếu hiểu biết cũng như sự túng quẫn, cấp thiết của bên vay để đưa ra mức lãi suất cao quá quy định. Cho vay nặng lãi gây ra hậu quả nghiêm trọng không chỉ đối với người vay mà còn là nguyên nhân phát sinh những bất an, tệ nạn cho xã hội. Vậy hành vi cho vay nặng lãi bị xử lý như thế nào? Cùng Luật Huy Hoàng làm rõ vấn đề trên qua bài viết dưới đây.
1. Cho vay nặng lại trong giao dịch dân sự là gì?
Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Căn cứ khoản 1 Điều 2 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP quy định về hướng dẫn áp dụng Điều 201 của Bộ luật hình sự và việc xét xử vụ án hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự thì khái niệm cho vay lãi nặng như sau:
“Cho vay lãi nặng là trường hợp bên cho vay cho bên vay vay tiền với mức lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật Dân sự.
Trường hợp cho vay bằng tài sản khác (không phải là tiền) thì khi giải quyết phải quy đổi giá trị tài sản đó thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay.”
Lãi suất trong giao dịch dân sự được quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 như sau:
“Điều 468. Lãi suất
1. Lãi suất vay do các bên thỏa thuận.
Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Căn cứ tình hình thực tế và theo đề xuất của Chính phủ, Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh mức lãi suất nói trên và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.
2. Trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này tại thời điểm trả nợ.”
Theo quy định trên, mức lãi suất tối đa 20%/năm của khoản tiền vay trong giao dịch dân sự. Như vậy, người cho vay phạm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trong trường hợp mức lãi suất từ 100% trở lên.
Lãi suất vay sẽ do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.
Trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này tại thời điểm trả nợ.
Như vậy, theo như quy định trên về lãi suất thì theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, tương đương mỗi tháng không được vượt quá 1,68%/tháng, nên nếu đối tượng nào cho vay mà mức lãi suất vượt quá 5 lần của mức 1,68%/tháng là cho vay nặng lãi.
2. Cơ sở pháp lý
Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 (sau đây gọi tắt là BLHS 2015) quy định về Tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự như sau:
“Điều 201. Tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự
1. Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất theo quy định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đống đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội mà thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt từ từ 06 tháng đến 03 năm.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm”.
3. Cấu thành tội phạm tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự
a. Khách thể của tội phạm
Tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự xâm phạm trật tự quản lý kinh tế mà cụ thể là trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ.
Đối tượng tác động của tội phạm này là số tiền mà người phạm tội cho người khác vay, dùng để kinh doanh bất hợp pháp
b. Chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự là người từ đủ 16 tuổi và có năng lực trách nhiệm hình sự.
c. Mặt chủ quan của tội phạm
Tội phạm thực hiện hành vi phạm tội với lỗi cố ý
Động cơ, mục đích phạm tội không phải là dấu hiệ bắt buộc của cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, người phạm tội cho vay nặng lãi bao giờ cũng vì động cơ vụ lợi.
d. Mặt khách quan của tội phạm
Hành vi khách quan của tội phạm là hành vi cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự.
Hình thức cho vay có thể bằng hợp đồng viết nhưng cũng có thể chỉ bằng hợp đồng miệng.
Thủ đoạn mà người phạm tội cho vay lãi nặng thường lợi dụng người đi vay gặp hoàn cảnh khó khăn đột xuất như bị thiên tại, bệnh tật hoặc nhữn khó khăn khác cần một số tiền gấp để trang trải, nên người cho vay đã “ép” người vay phải chịu lãi suất cao.
Hậu quả của hành vi cho vay lãi nặng là những thiệt hại vật chất và phi vật chất cho xã hội như: tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của con người, những thiệt hại về tài sản cho xã hội và những thiệt hại khác về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội… Hậu quả trực tiếp của hành vi cho vay lãi nặng là gây thiệt hại cho người vay, làm cho người vay phải chịu mức lãi quá cao.
Đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, hậu quả là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm trong một số trường hợp.
Trường hợp người người cho vay lãi nặng thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên thì tội phạm hoàn thành kể từ thời điểm cho vay lãi nặng và thu lợi bất chính.
Trường hợp số tiền lãi dưới 30.000.000 đồng nhưng mức lãi suất vẫn gấp 5 lần mức lãi suất tối đa mà luật định, người thực hiện hành vi cho vay lãi cao chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi đã bị xử lý vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Trường hợp người thực hiện hành vi cho vay nặng lãi lần đầu với số tiền lãi dưới 30.000.000 đồng thì chỉ phải xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Điểm d Khoản 3 Điều 11 Nghị định 167/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình.
*Hình phạt đối với người phạm tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự
Điều 201 Bộ luật Hình sự quy định 03 Khung hình phạt đối cá nhân phạm tội như sau:
– Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
– Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
– Khung hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
4. Xử lý tài sản liên quan tội cho vay lãi nặng lãi trong giao dịch dân sự
Cũng theo Điều 5 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP, khi xử lý tội cho vay nặng lãi thì những tài sản do thu lợi bất chình từ hành vi này được xử lý như sau:
Một là, tịch thu sung quỹ nhà nước đối với:
a) Khoản tiền, tài sản khác người phạm tội dùng để cho vay;
b) Tiền lãi tương ứng mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự mà người phạm tội đã thu của người vay.
c) Tiền, tài sản khác mà người phạm tội có thêm được từ việc sử dụng tiền lãi và các khoản thu bất hợp pháp khác.
Hai là, trả lại cho người vay tiền thu lợi bất chính mà người phạm tội thực tế đã thu, trừ trường hợp người vay sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp (như đánh bạc, mua bán trái phép chất ma túy, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, …) thì khoản tiền thu lợi bất chính bị tịch thu sung quỹ nhà nước.
Theo đó, số tiền thu lợi bất chính để xử lý trách nhiệm hình sự được hướng dẫn tại Điều 6 Nghị quyết 01/2021/NQ-HĐTP như sau:
(i) Trường hợp cho vay lãi nặng đã hết thời hạn vay theo thỏa thuận thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự trong cả kỳ hạn vay.
(ii) Trường hợp cho vay lãi nặng chưa hết thời hạn vay theo thỏa thuận mà bị phát hiện thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay phải trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự tính đến thời điểm cơ quan có thẩm quyền phát hiện và ngăn chặn.
Trường hợp bên vay đã trả tiền lãi trước hạn và các khoản thu trái pháp luật khác thì số tiền thu lợi bất chính để xác định trách nhiệm hình sự bao gồm tiền lãi và các khoản thu trái pháp luật khác mà người vay thực tế đã trả cho người cho vay sau khi trừ đi số tiền lãi tương ứng với mức lãi suất cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Trên đây là bài tư vấn của LUẬT HUY HOÀNG về tội cho vay nặng lãi trong giao dịch dân sự. Hy vọng bài viết mang đến thông tin bổ ích cho quý khách hàng. Mọi thắc mắc cần giải đáp vui lòng liên hệ chúng tôi
5. Dịch vụ pháp lý Luật Huy Hoàng
Với đội ngũ luật sư giỏi, giàu kinh nghiêm, LUẬT HUY HOÀNG tự hào là đơn vị cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, tận tâm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đương sự.
+Tư vấn hồ sơ vụ án, đánh giá tính chất hành vi vi phạm và đưa ra định hướng giải quyết
+Cùng khách hàng làm việc với cơ quan nhà nước, Tòa án khi có yêu cầu
+Hỗ trợ soạn thảo văn bản, đơn từ, thay mặt khách hàng tranh tụng tại Tòa án, …
Cùng nhiều dịch vụ pháp lý khác.
Mọi thắc mắc cần giải đáp hoặc muốn trải nghiệm dịch vụ pháp lý vui lòng liên hệ chúng tôi theo thông tin sau:
